معرفی جامع مدارک زبان انگلیسی: از آیلتس تا دولینگو، کدام را انتخاب کنیم؟

قصد مهاجرت دارید؟ می‌خواهید برای بهترین دانشگاه‌های جهان اپلای کنید؟ یا شاید فقط دنبال ارتقای شغلی و قوی‌تر کردن رزومه خود هستید؟ این روزها تقریباً برای هرکدام از این اهداف، یک سد بزرگ به اسم «مدرک زبان» وجود دارد. اما دنیای مدارک زبان پر از اسم‌های گیج‌کننده است: آیلتس، تافل، PTE، دولینگو، CAE و کلی اسم دیگر. کدامشان به درد شما می‌خورد؟ کدام آسان‌تر است؟ کدام را دانشگاه‌ها قبول دارند و کدام را سفارت‌خانه‌ها؟ در این راهنمای جامع، یک بار برای همیشه به تمام این سوالات پاسخ می‌دهیم و به شما کمک می‌کنیم تا با چشم باز، بهترین مدرک را متناسب با هدف خودتان انتخاب کنید.

کدام مدرک زبان برای شما مناسب است؟

قبل از اینکه در جزئیات فنی آزمون‌ها غرق شوید، مهم‌ترین قدم این است که بدانید مدرک را برای چه می‌خواهید. این «هدف» شماست که نوع مدرک، نمره مورد نیاز و حتی نوع آمادگی شما را تعیین می‌کند. بیایید یک دسته‌بندی کلی بر اساس اهداف رایج داشته باشیم:

مدارک زبان برای مهاجرت تحصیلی (اپلای)

اگر هدفتان تحصیل در دانشگاه‌های خارج از کشور است، به مدارک با بار «آکادمیک» نیاز دارید. این مدارک نشان می‌دهند که شما توانایی درک متون علمی، نوشتن مقالات و شرکت در بحث‌های کلاسی را دارید. معروف‌ترین گزینه‌ها آیلتس آکادمیک (IELTS Academic)، تافل iBT و PTE Academic هستند. در سال‌های اخیر، آزمون دولینگو (Duolingo) هم به دلیل راحتی و هزینه کمتر، توسط هزاران دانشگاه در سراسر جهان پذیرفته می‌شود.

مدارک زبان برای مهاجرت کاری و اقامت دائم

برای مهاجرت کاری یا گرفتن اقامت دائم (مثلاً از طریق سیستم اکسپرس اینتری کانادا یا ویزاهای مهارتی استرالیا)، معمولاً به نسخه‌های «جنرال» یا عمومی آزمون‌ها نیاز دارید. این آزمون‌ها مهارت‌های زبانی شما در موقعیت‌های روزمره و محیط کار را می‌سنجند. آیلتس جنرال (IELTS General Training) و CELPIP (که مخصوص کاناداست) دو غول اصلی در این دسته هستند.

مدارک زبان برای تدریس (TTC, CELTA)

اگر می‌خواهید زبان انگلیسی تدریس کنید، مسیر شما کاملاً متفاوت است. اینجا دیگر خودِ زبان، مدرک اصلی نیست؛ بلکه «روش تدریس» آن مهم است. شما به مدارک تخصصی تربیت مدرس مانند TTC (Teacher Training Certificate) برای تدریس در داخل ایران، یا مدارک معتبر بین‌المللی مثل CELTA، TEFL و TESOL برای تدریس در خارج از کشور یا به صورت آنلاین نیاز دارید.

مدارک زبان برای ارتقای شغلی و تقویت رزومه

شاید هم هدف شما مهاجرت یا اپلای نباشد و فقط بخواهید در شرکت فعلی خود ارتقا بگیرید، پروژه‌های بین‌المللی فریلنسری بگیرید یا رزومه خود را قوی‌تر کنید. در این صورت، آزمون‌های با تمرکز بر محیط کار و تجارت مانند TOEIC یا مدارک با اعتبار مادام‌العمر دانشگاه کمبریج (مثل FCE و CAE) گزینه‌های فوق‌العاده‌ای هستند.

پرطرفدارترین مدارک بین‌المللی (برای مهاجرت و تحصیل)

این چهار آزمون، ستون‌های اصلی دنیای مدارک زبان برای اهداف تحصیلی و مهاجرتی هستند. بیایید هر کدام را دقیق‌تر بشناسیم.

آزمون آیلتس (IELTS)

آزمون IELTS (International English Language Testing System) بدون شک محبوب‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آزمون زبان انگلیسی در سراسر جهان است. این آزمون که توسط دانشگاه کمبریج، بریتیش کانسیل و IDP استرالیا برگزار می‌شود، در بیش از ۱۴۰ کشور و هزاران سازمان و دانشگاه اعتبار دارد.

• دو نوع اصلی: این آزمون دو نسخه دارد: آیلتس آکادمیک (Academic) برای ورود به دانشگاه‌ها و جنرال (General Training) برای مهاجرت کاری و اقامت.
• ساختار آزمون: هر ۴ مهارت اصلی (شنیداری، خواندن، نوشتن، صحبت کردن) را می‌سنجد.
• بخش Speaking: نقطه قوت و تفاوت اصلی آیلتس، بخش مصاحبه (Speaking) آن است که به صورت رو در رو و حضوری با یک اگزمینر واقعی انجام می‌شود. این ویژگی برای افرادی که با صحبت کردن در میکروفون راحت نیستند، یک مزیت بزرگ است.
• نمره‌دهی: نمره‌دهی آیلتس از ۱ تا ۹ (Band Score) است. اکثر دانشگاه‌ها نمره کل ۶.۵ (به شرطی که هیچ مهارتی زیر ۶ نباشد) را می‌خواهند، اما دانشگاه‌های برتر و رشته‌های خاص ممکن است نمره ۷ یا ۷.۵ به بالا نیاز داشته باشند.
• اعتبار: مدرک آیلتس ۲ سال از تاریخ آزمون اعتبار دارد.

آزمون تافل (TOEFL)

آزمون TOEFL (Test of English as a Foreign Language) رقیب سنتی و سرسخت آیلتس است که توسط موسسه ETS آمریکا برگزار می‌شود. این آزمون به خصوص در دانشگاه‌های آمریکا و کانادا محبوبیت فوق‌العاده‌ای دارد، هرچند امروزه در سراسر جهان (از جمله اروپا و استرالیا) نیز به طور گسترده پذیرفته می‌شود.

• نوع آزمون: فرمت غالب این آزمون TOEFL iBT (Internet-based Test) است که کاملاً به صورت اینترنتی و در مراکز آزمون برگزار می‌شود.
• تمرکز آکادمیک: تافل ۱۰۰٪ بر زبان آکادمیک تمرکز دارد و برخلاف آیلتس، نسخه جنرال ندارد.
• بخش Speaking: در بخش Speaking تافل، شما با یک ممتحن انسانی صحبت نمی‌کنید، بلکه به سوالاتی که می‌شنوید، از طریق میکروفون پاسخ می‌دهید و صدای شما ضبط و بعداً توسط چند ارزیاب (انسانی و هوش مصنوعی) نمره‌دهی می‌شود.
• نمره‌دهی: نمره تافل از ۰ تا ۱۲۰ است (هر مهارت ۳۰ نمره). نمره قابل قبول برای اکثر دانشگاه‌ها معمولاً بین ۸۰ تا ۹۵ متغیر است، هرچند دانشگاه‌های برتر نمرات بالای ۱۰۰ را درخواست می‌کنند.
• اعتبار: مدرک تافل نیز ۲ سال اعتبار دارد.

آزمون پی‌تی‌ای (PTE)

آزمون PTE (Pearson Test of English) یک آزمون مدرن و کاملاً کامپیوتری است که توسط موسسه معتبر Pearson ارائه می‌شود. این آزمون در سال‌های اخیر به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردش به سرعت در حال کسب محبوبیت است.

• سرعت بالای اعلام نتایج: بزرگ‌ترین مزیت آزمون PTE، سرعت آن است. نتایج آزمون معمولاً ظرف ۴۸ ساعت تا ۵ روز کاری اعلام می‌شود که برای افرادی که عجله دارند یا ددلاین دانشگاهی دارند، فوق‌العاده است.
• نمره‌دهی با هوش مصنوعی: تمام بخش‌های آزمون، از جمله Speaking و Writing، توسط هوش مصنوعی (AI) تصحیح و نمره‌دهی می‌شوند. این کار هرگونه سلیقه شخصی یا خطای انسانی را در نمره‌دهی از بین می‌برد.
• محبوبیت در استرالیا: PTE به طور گسترده برای مهاجرت تحصیلی و کاری به استرالیا و نیوزلند پذیرفته می‌شود و گزینه محبوب بسیاری از متقاضیان این دو کشور است.
• نمره‌دهی: نمره PTE از ۱۰ تا ۹۰ است.
• اعتبار: این مدرک هم ۲ سال اعتبار دارد.

آزمون دولینگو (Duolingo)

آزمون دولینگو (Duolingo English Test یا DET) یک بازیگر نوظهور و انقلابی در دنیای مدارک زبان است. این آزمون که توسط اپلیکیشن معروف دولینگو طراحی شده، به دلیل همه‌گیری کرونا و بسته شدن مراکز آزمون، اعتباری جهانی پیدا کرد.

• کاملاً آنلاین و ارزان: بزرگترین مزیت دولینگو، دسترسی آسان و هزینه بسیار پایین آن (حدود ۶۰ دلار) در مقایسه با رقبای گران‌قیمت خود است. شما می‌توانید در خانه خودتان و در هر زمانی از شبانه‌روز آزمون دهید.
• مدت زمان کوتاه: کل آزمون فقط ۱ ساعت طول می‌کشد.
• آزمون تطبیقی (Adaptive): دولینگو یک آزمون «تطبیقی» است؛ یعنی سطح سختی سوالات بر اساس پاسخ‌های درست یا غلط شما به صورت هوشمند تنظیم می‌شود.
• سرعت اعلام نتایج: نتایج ظرف ۴۸ ساعت آماده می‌شوند.
• میزان پذیرش: اگرچه هنوز به اندازه آیلتس و تافل پذیرش جهانی ندارد، اما در حال حاضر بیش از ۴۰۰۰ دانشگاه و موسسه آموزشی در سراسر جهان (از جمله دانشگاه‌های بسیار معتبر) آن را به رسمیت می‌شناسند. نکته حیاتی: قبل از شرکت در این آزمون، حتماً باید در وب‌سایت دانشگاه مقصد خود چک کنید که آیا دولینگو را می‌پذیرند یا خیر.
• اعتبار: ۲ سال اعتبار دارد.

جدول مقایسه مدارک محبوب (آیلتس، تافل، PTE و دولینگو)

ویژگی	آیلتس (IELTS)	تافل (TOEFL iBT)	پی‌تی‌ای (PTE Academic)	دولینگو (Duolingo)
کاربرد اصلی	اپلای، مهاجرت کاری (آمریکا، کانادا، اروپا، استرالیا)	اپلای (به‌ویژه آمریکا و کانادا)	اپلای، مهاجرت کاری (به‌ویژه استرالیا و نیوزلند)	اپلای (بیش از ۴۰۰۰ دانشگاه)
نحوه برگزاری	حضوری در مرکز (کاغذی یا کامپیوتری)	حضوری در مرکز (کامپیوتری)	حضوری در مرکز (کامپیوتری)	آنلاین از خانه
بخش Speaking	مصاحبه با انسان واقعی	صحبت در میکروفون (پاسخ به کامپیوتر)	صحبت در میکروفون (ارزیابی با AI)	صحبت در میکروفون (ارزیابی با AI)
مدت زمان آزمون	حدود ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه	حدود ۳ ساعت	حدود ۲ ساعت و ۱۵ دقیقه	حدود ۱ ساعت
اعلام نتایج	۵ تا ۱۳ روز	۶ تا ۱۰ روز	۲ تا ۵ روز (معمولا ۴۸ ساعت)	ظرف ۴۸ ساعت
مدت اعتبار	۲ سال	۲ سال	۲ سال	۲ سال
هزینه حدودی	بالا (حدود ۲۵۰ دلار)	بالا (حدود ۲۶۵ دلار)	متوسط (حدود ۱۷۰ تا ۳۰۰ دلار)	بسیار پایین (حدود ۶۰ دلار)

مدارک تخصصی برای تدریس زبان انگلیسی

اگر هدف شما معلم شدن است، باید بدانید که داشتن نمره بالای آیلتس یا تافل، شما را به یک معلم خوب تبدیل نمی‌کند. برای تدریس، به مدارکی نیاز دارید که «روش آموزش» را به شما یاد بدهند. پیشنهاد می‌کنیم حتما مقاله چگونه معلم زبان شویم را برای رسیدن به این مقصود مطالعه نمایید.

مدرک TTC (Teacher Training Certificate)

مدرک TTC یا «دوره تربیت مدرس»، معتبرترین مدرک برای تدریس زبان انگلیسی در داخل ایران است. اگر قصد دارید در موسسات زبان معتبر در ایران مشغول به کار شوید، داشتن این مدرک تقریباً الزامی است. این دوره‌ها معمولاً توسط خود موسسات برگزار می‌شوند و بر موضوعاتی مانند مدیریت کلاس، روش‌های تدریس (Methodology)، نحوه آموزش گرامر و واژگان و ارزیابی دانش‌آموزان تمرکز دارند. نمره قبولی در اکثر این دوره‌ها بالای ۷۰ از ۱۰۰ است.

مدارک بین‌المللی تدریس (TEFL, TESOL, CELTA)

اگر رویای تدریس در خارج از کشور یا تدریس آنلاین به دانش‌آموزان خارجی را در سر دارید، به مدارک بین‌المللی نیاز پیدا می‌کنید:

• TEFL (Teaching English as a Foreign Language): این عبارت یک اصطلاح کلی و رایج‌ترین مدرک برای تدریس انگلیسی در کشورهایی است که انگلیسی زبان رسمی آن‌ها نیست (مثلاً تدریس در چین، اسپانیا یا تایلند). دوره‌های TEFL به صورت آنلاین و حضوری با ساعت‌های مختلف (معمولاً ۱۲۰ ساعت) ارائه می‌شوند.
• TESOL (Teaching English to Speakers of Other Languages): بسیار شبیه به TEFL است، با این تفاوت که دامنه گسترده‌تری دارد و هم تدریس در خارج از کشور (مثل TEFL) و هم تدریس به مهاجران در کشورهای انگلیسی‌زبان (مثلاً تدریس به مهاجران در کانادا) را پوشش می‌دهد.
• CELTA (Certificate in English Language Teaching to Adults): این مدرک معتبرترین، فشرده‌ترین و گران‌ترین مدرک در این حوزه است که مستقیماً توسط دانشگاه کمبریج ارائه می‌شود. CELTA بسیار عملی است و شامل تمرین تدریس واقعی به دانش‌آموزان (Teaching Practice) زیر نظر اساتید برجسته است. داشتن مدرک CELTA یک امتیاز بسیار بزرگ در رزومه شما محسوب می‌شود و توسط کارفرمایان در سراسر جهان شناخته شده است.

سایر مدارک معتبر زبان (با اعتبار دائمی یا کاربرد خاص)

به جز ۴ آزمون محبوب اول، مدارک دیگری هم وجود دارند که برای اهداف خاصی طراحی شده‌اند و مزایای منحصربه‌فردی دارند.

آزمون‌های کمبریج (FCE, CAE, CPE) با اعتبار مادام‌العمر

بزرگ‌ترین مزیت آزمون‌های اصلی دانشگاه کمبریج، اعتبار مادام‌العمر آن‌هاست. برخلاف آیلتس و تافل که هر ۲ سال باید تمدید شوند، این مدارک تاریخ انقضا ندارند و برای تقویت رزومه عالی هستند.

نکته مهم در مورد این آزمون‌ها سیستم «قبولی/مردودی» آن‌هاست. اگر نمره لازم را کسب نکنید، مدرکی دریافت نمی‌کنید (در حالی که در آیلتس شما هر نمره‌ای بگیرید، مثلا ۴، باز هم مدرک آیلتس ۴ را دریافت می‌کنید).

• FCE (First Certificate in English): معادل سطح B2 یا متوسط رو به بالا است.
• CAE (Certificate in Advanced English): معادل سطح C1 یا پیشرفته است و توسط بسیاری از دانشگاه‌های بریتانیا و اروپا به جای آیلتس پذیرفته می‌شود.
• CPE (Certificate of Proficiency in English): بالاترین سطح مدرک زبان (C2) است و نشان می‌دهد تسلط شما بر زبان انگلیسی مانند یک فرد بومی تحصیل‌کرده است.

آزمون‌های تجاری و محیط کار (TOEIC)

آزمون TOEIC (Test of English for International Communication) به طور خاص برای سنجش مهارت‌های زبان انگلیسی در محیط کار و تجارت بین‌المللی طراحی شده است. این آزمون برای اپلای تحصیلی مناسب نیست، اما برای استخدام در شرکت‌های چندملیتی، ارتقای شغلی در سازمان‌های بزرگ یا نشان دادن توانایی خود در ارتباطات تجاری، یک مدرک بسیار ارزشمند است.

آزمون CELPIP (مخصوص مهاجرت به کانادا)

آزمون CELPIP (Canadian English Language Proficiency Index Program) به طور خاص برای مهاجرت و اقامت دائم کانادا طراحی شده و مستقیماً توسط اداره مهاجرت کانادا (IRCC) پذیرفته می‌شود. این آزمون رقیب اصلی آیلتس جنرال برای متقاضیان مهاجرت به کاناداست و مزیت آن این است که لهجه و عبارات استفاده شده در آزمون، کاملاً منطبق بر انگلیسی کانادایی است.

چالش آزمون در ایران؛ کدام مدرک را می‌توان در ایران گرفت؟

یکی از دغدغه‌های اصلی متقاضیان ایرانی، دسترسی به مراکز آزمون و چالش‌های مربوط به آن است.

وضعیت برگزاری آزمون آیلتس در ایران

آرمون آیلتس در ایران تنها تا تاریخ ۱۱ بهمن ماه سال ۱۴۰۴ برگزار می‌گردد. البته که این آزمون مانند دیگر همه کسب و کارهای اینترنتی تحت تاثیر حوادث و نا آرامی ها و قطعی اینترنت دی ماه  ۱۴۰۴ قرار گرفته است.

آزمون‌های آنلاین (دولینگو) به عنوان راه‌حل جایگزین

با توجه به تمام چالش‌های آزمون حضوری (از لغو شدن آزمون در ایران گرفته تا هزینه‌های سفر خارجی)، آزمون دولینگو به یک راه‌حل استثنایی و هوشمندانه تبدیل شده است. از آنجایی که این آزمون کاملاً آنلاین است، نیازی به مرکز آزمون، خروج از کشور یا نگرانی بابت لغو شدن ندارد. شما فقط به یک اتاق آرام، اینترنت پایدار، وب‌کم، میکروفون و پاسپورت خود نیاز دارید. اگر دانشگاه یا موسسه مقصد شما دولینگو را می‌پذیرد، این گزینه می‌تواند در زمان و هزینه شما صرفه‌جویی هنگفتی کند.

چگونه برای آزمون زبان انگلیسی آماده شویم؟

پس از انتخاب آزمون مناسب، نوبت به مرحله سخت و زمان‌بر آمادگی می‌رسد.

تعیین سطح و انتخاب منابع آموزشی

قدم صفر، خودشناسی است. قبل از خرید هر کتاب یا ثبت‌نام در هر کلاسی، باید سطح واقعی خود را بدانید. یک آزمون تعیین سطح استاندارد (آنلاین یا حضوری) به شما نشان می‌دهد که چقدر با نمره دلخواهتان فاصله دارید. پس از آن، باید منابع مخصوص همان آزمون را تهیه کنید. منابع آمادگی آیلتس (مانند سری کتاب‌های Cambridge IELTS) با منابع تافل (مانند ETS Official Guide) کاملاً متفاوت هستند. مطالعه منابع اشتباه فقط وقت شما را تلف می‌کند.

شرکت در دوره‌های آمادگی و آزمون‌های آزمایشی (ماک)

اگرچه یادگیری خودخوان (Self-study) کاملاً امکان‌پذیر است، اما بسیاری از افراد در دوره‌های آمادگی آزمون (حضوری یا آنلاین) شرکت می‌کنند. این دوره‌ها به شما «تکنیک‌های تست‌زنی» و «مدیریت زمان» را آموزش می‌دهند که به اندازه دانش زبان اهمیت دارند.

اما مهم‌ترین بخش آمادگی، شرکت در آزمون‌های آزمایشی یا ماک (Mock) است. آزمون ماک، شرایط امتحان واقعی را از نظر زمان‌بندی، نوع سوالات و محیط آزمون شبیه‌سازی می‌کند و به شما کمک می‌کند تا استرس خود را مدیریت کنید و نقاط ضعف خود را قبل از پرداخت هزینه گزاف آزمون اصلی، شناسایی و برطرف کنید.